Broers en zussen

Emoties

Brussen hebben hun eigen emoties waar oog voor moet zijn.

  • Er kunnen gevoelens van schuld spelen, “Doordat ik ruzie maakte, is mijn broer nu ziek.” Of: “Waarom ben ik niet ziek geworden in plaats van mijn zus?”
  • Er kunnen gevoelens van angst spelen, bijvoorbeeld de angst voor besmetting, waarbij ze bang zijn dat zij dezelfde ziekte krijgen.
  • Soms is er sprake van jaloezie, omdat de aandacht vooral uitgaat naar het zieke kind.
  • Of van irritatie omdat een brus steeds ‘moet’ logeren als het zieke kind naar het ziekenhuis moet.
  • Soms is er verdriet omdat er niemand thuis is na school of omdat vaste gewoontes wegvallen In het dagelijks leven van brussen verandert er dan ook nogal wat.

Wat heeft het kind nodig: 

  • Probeer als ouder te laten merken dat je de emoties en problemen van de brussen onderkent. Soms vertalen kinderen hun emoties in (negatief, stil of teruggetrokken) gedrag. Vertel, maar laat ook merken, dat alle gevoelens, vragen en gedachten die zij hebben er mogen zijn, ook als die negatief zijn. Soms willen kinderen ouders beschermen voor hun gedachten.
  • Informeer de school en informeer naaste familie en vrienden, zodat men begrijpt waarom uw kind emoties kan laten zien.
  • Misschien is er binnen de familie of naaste omgeving iemand, die een vertrouwenspersoon voor uw kind kan zijn.

Informeren
Als iedereen over dezelfde informatie beschikt, versterkt dat de vertrouwensband en voorkom je dat een brus zich buitengesloten voelt. Door duidelijk te zijn, voelt een kind zich erbij horen en kan spanning voor onbekendheid voorkomen worden. De fantasie kan soms erger zijn dan de werkelijkheid.

Wat heeft het kind nodig:

  • Juiste en eerlijke informatie over de ziekte
  • Dezelfde informatie als het zieke kind
  • Informatie afgestemd op hun ontwikkelingsniveau en op wat zij mogelijk al eerder hebben meegemaakt.
  • Vertel wat er thuis verandert door de ziekte en wat er van de brussen verwacht wordt. Bereid hen dus zo veel mogelijk voor op wat er gaat komen, en geef daarbij handvatten voor wat zij in die situatie kunnen doen.

Laatste fase
Wanneer hun zieke broer of zus zal gaan overlijden, is het voor de brus prettig als hij weet wat zijn rol is. Sommige kinderen kunnen hier van nature heel gemakkelijk mee omgaan, maar andere hebben hier hulp bij nodig.

Wat heeft het kind nodig:

  • Samen de situatie ingaan, door uitleg te geven dat er misschien veranderingen zijn bij hun zieke broer of zus, zichtbare veranderingen in uiterlijk of in gedrag en hoe dat komt (bijvoorbeeld door medicatie).
  • Vertellen wat zij nog wel met hun zieke broer of zus kunnen doen, zoals voorlezen, samen naar muziek luisteren, een optreden verzorgen of samen naar tv kijken.

Afscheid nemen
Kinderen hebben onderling een eigen, unieke band. Het is daarom belangrijk dat zij afscheid kunnen nemen van hun broer of zus, zodat ze beseffen dat hij of zij er straks echt niet meer is, dat bevordert later ook de rouw. Als het echt niet mogelijk is om afscheid te nemen is er de mogelijkheid van de krachtbeer:

  • Geef aan het zieke kind en de brus een identieke knuffelbeer. Vertel de brus dat zijn broer of zus ook een beer heeft gehad en dat die alles zal doorgeven wat de brus nog aan het zieke kind wilde vertellen.
  • Soms gaat de ene beer mee als het kind is overleden en in zijn kist wordt gelegd. De ervaring leert dat zulke knuffels voor brussen van grote waarde worden.
  • Aan oudere kinderen kan je een talisman geven, dat heeft verder hetzelfde effect als de krachtbeer.

Soms zijn er brussen, die zelf niet durven. Vaak lukt het hen erbij te betrekken door hen een meer indirecte rol te geven namelijk die van fotograaf.

  • Je geeft hen de mogelijkheid om vanachter de camera betrokken te zijn bij het afscheid.
  • De camera geeft een veilig gevoel want die staat tussen de brus en de situatie in en zorgt ervoor dat hij afstand kan bewaren. 

Soms speelt er nog iets tussen de brussen, wat hen dwars zit en wat zij niet meer kunnen goedmaken met hun zieke broer of zus. Laat hen dan iets persoonlijks maken.

  • Ze kunnen een afscheidstekening of afscheidsbrief maken en die kan je bij het zieke kind leggen. Daarmee bied je de mogelijkheid om in het reine te komen met zulke gevoelens.

Afscheid nemen na overlijden
Geef het kind de ruimte om zelf te mogen beslissen om hun overleden broer of zus nog te zien. Het is helpend als de ouder het kind uitlegt wat het kan verwachten.

  • Waar ligt het kind
  • Hoe ziet het er uit
  • Wat mag je wel of niet doen

De uitvaart
Veel kinderen vinden het zelf belangrijk om bij de begrafenis of crematie te zijn. Het helpt hen om zich te realiseren dat hun broertje of zusje echt is overleden en het helpt hen om met hun verdriet om te gaan. Bovendien geeft het kinderen veelal een goed gevoel om te weten dat er zoveel mensen op de uitvaart zijn, want dan zien ze hoe geliefd hun broertje of zusje was. Zorg dat er nog een bekende, vertrouwd persoon de aandacht aan de brussen kan geven, omdat u als ouder uw aandacht ook gedeeltelijk op de plechtigheid zelf zal richten.

Voorbereiden op de uitvaart
Voor alle kinderen is het prettig om voorbereid te worden op wat komen gaat. Een kind dat goed voorbereid is, kan de situatie beter hanteren.

Wat heeft het kind nodig:

  • Het is verstandig om de begrafenis stap voor stap met een kind door te nemen.Uiteindelijk gaat het erom dat een kind zich veilig voelt, en er een open sfeer is waarin het zijn vragen kan stellen en zijn gevoelens kan uiten.
  • Probeer zo concreet mogelijk te zijn.
  • Is de kist nog open?
  • Wanneer wordt die gesloten en door wie?
  • Wat gebeurt er als je moet huilen?
  • Welke personen zijn aanwezig die voor het kind belangrijk zijn?
  • Hoe verloopt de uitvaart. Wordt er voorgelezen of naar muziek geluisterd?
  • Wat kun je doen als je het liefst weg zou willen, naar wie kun je dan toe?
  • Soms helpt het als ouders vooraf naar het uitvaartcentrum of de begraafplaats gaan met een kind, zodat hij een beeld heeft van waar deze belangrijke dag zich gaat afspelen.

Maar er zijn ook kinderen die niet mee willen naar de begrafenis of crematie.

  • Probeer erachter te komen waarom zij deze weerstand hebben.
  • Zijn ze bang voor wat er gaat gebeuren
  • Vinden ze het moeilijk om volwassenen verdriet te zien hebben?
  • Zijn ze bang voor hun eigen verdriet
  • Weten ze niet goed wat er van hen verwacht wordt?

Respecteer het als een kind uiteindelijk echt weigert: een verplichting om mee te moeten naar de uitvaart kan dan traumatisch zijn.